Pełne zieleni miasto nad rzeką Łebą należy do najstarszych ośrodków administracyjnych regionu. Zaczątek dała mu osada Lewino istniejąca co najmniej od XI w. Po 1330 r. Krzyżacy zmienili nazwę osady na Lauenburg i otoczyli ją murami. W 1341 r. Lębork otrzymał prawa miejskie i został siedzibą krzyżackiego wójta (zarządcy regionu). Na rozwój miasta duży wpływ miała (i nadal ma) jego korzystna lokalizacja na szlaku handlowym ze Słupska do Gdańska.
W wyniku wojny trzynastoletniej ziemia lęborska stała się częścią Polski, lecz nadano ją w lenno książętom zachodniopomorskim. Po wymarciu dynastii Gryfitów, na 20 lat region powrócił pod bezpośredni zarząd polskich królów. Lecz w 1657 r. ponownie został nadany w lenno Hohenzollernom. Po pierwszym rozbiorze Lębork oficjalnie wcielono do Prus i ustanowiono w nim siedzibę powiatu. Miasto powróciło do Polski w 1945 r. Było tak bardzo zniszczone przez Rosjan, iż dopiero po latach zaczęło odzyskiwać dawny urok.
Stare miasto leży na prawym brzegu rzeki, otoczone pozostałościami murów obronnych. Kilkakrotnie było niszczone przez ludzi i pożary, m. in. w XVII w. Pożar z 1899 r. zniszczył większość starówki, więc została zabudowana na nowo różnostylowymi gmachami i kamienicami. Po pochodzie Czerwonoarmistów w 1945 r. w gruzach legło 50% zabudowy i części jej nie odtworzono do dziś (np. południowej i zachodniej pierzei rynku).
 Deptak |
 Poczta |
 Biblioteka |
Zespół zamkowy zajmuje południowo-zachodni narożnik starego miasta i leży tuż nad brzegiem rzeki. Krzyżacy rozpoczęli budowę zamku równocześnie z miejskimi murami, a zakończyli w 1363 r. Lęborska warownia różni się znacznie od typowych warowni krzyżackich. Nie posiadała podzamcza, więc jej obiekty mieszkalne sąsiadowały bezpośrednio z gospodarczymi. Co ciekawsze, środkiem jej dziedzińca płynął kanał Łeby napędzający krzyżacki młyn. Bok południowy zamku zabudowano trzykondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym wymiarów 11x47 m. U boku zachodniego stanęły: spichlerz zbożowy, browar i młyn, a u północnego - wozownia, stajnia i spichlerz solny. Jedynie wschodni odcinek muru był słabo zabudowany, a wzmacniała go tylko wieża.
 Zamek |
 Zamek |
W czasach Gryfitów zamek był przebudowywany, gdyż wymagał remontów, zmieniały się mody i potrzeby użytkowników. Pod koniec XVI w. nad kanałem zbudowano budynek kancelarii, a do muru wschodniego dostawiono nowy, renesansowy dom mieszkalny. Przez krótki okres zamek zamieszkiwali polscy starostowie, a za rządów pruskich służył za mieszkanie dla wojskowych, urzędników, później za szkołę i siedzibę sądu. W XIX w. część zamkowych obiektów i jego mury obronne uległy rozbiórce.
Stary dom pokrzyżacki nadal imponuje wielkością, chociaż liczne przebudowy pozbawiły go cech stylowych. Gotycki charakter zachowała jedynie jego elewacja wschodnia, zwieńczona schodkowym szczytem. Od strony dawnego dziedzińca budynek wyróżnia wieża schodowa ze strzelnicami. Nadal jest on siedzibą sądu, więc w godzinach urzędowania można zobaczyć w nim współczesne płaskorzeźby przedstawiające stare widoki zamku (na parterze) oraz barokowe stropy i renesansowy kominek (na piętrze).
Z pokrzyżackich budynków gospodarczych w niezmienionym kształcie zachował się spichlerz zbożowy, przylegający do gmachu sądu. Browar i młyn uległy przez wieki gruntownej przebudowie i zasadniczo ich bryły pochodzą z XVIII-XIX w. Do młyna przylega okazały Dom Młynarza, zbudowany w 1806 r. na fundamentach starszego budynku. Po północnej stronie kanału Łeby stoi nadto XVII-wieczny spichlerz solny, wzniesiony w konstrukcji ryglowej w miejscu krzyżackiego. Budynek nie jest w dobrym stanie technicznym, ale od kilkudziesięciu lat służy za zbór zielonoświątkowców.
Kościół św. Jakuba jest najcenniejszym zabytkiem Lęborka. Budowę fary ulokowanej w północno-wschodnim narożniku dawnego rynku rozpoczęto przed 1345 r., a zakończono na pocz. XV w. Kiedy Pomorze objęła reformacja, świątynię przejęli protestanci. Lecz po stu latach, gdy Lębork powrócił pod polski zarząd, katolikom udało się odzyskać przybytek w 1638 r. Niestety, w 1657 r. Szwedzi doszczętnie spalili farę. Jej odbudowa z powodu zubożenia miasta, ciągnęła się do końca XVIII w. Przez ten czas nabożeństwa odprawiano w ocalałym z pożaru prezbiterium. W l. 1907-10 dużym kosztem wyremontowano zabytek i odtworzono sklepienia nad nawami. Od 1945 r. jego opiekunami są o. o. franciszkanie.
Mimo gruntownych remontów świątynia zachowała gotycki wygląd. Jest budowlą orientowaną, trójnawową, halową (nawy mają równą wysokość). Po zachodniej stronie jej masywnego korpusu wyrasta wieża o dachu dwuspadowym, przesłoniętym neogotyckimi szczytami schodkowymi. Podobny stylowo szczyt zdobi mocno wysunięte prezbiterium. Oryginalne sklepienia zachowały się jedynie nad prezbiterium (gwieździste) i w zakrystii (kryształowe), piękne sklepienia nad nawami mają „zaledwie” sto lat. Godny uwagi jest wystrój kościoła, na który składa się m. in. pięć późno-barokowych ołtarzy, ambona i tabernakulum oraz XVI-wieczne epitafia. Ciekawostką są też dwa stare zegary słoneczne, umiejscowione na wieży i na wschodniej przyporze prezbiterium.
Ratusz miejski jest neogotycką budowlą o trzyskrzydłowej bryle przesadnie zdobionej gzymsami, sterczynami, attykami, wykuszami i smukłą wieżą. Wzniesiono go w 1900 r. po wielkim pożarze, który zniszczył stary magistrat. Jednak nie na rynku, gdzie stał poprzedni ratusz, lecz przy ul. Armii Krajowej, prowadzącej od zachodu na starówkę. Salę rajców w ratuszu zdobią witraże z herbami okolicznych ziemian, którzy wsparli finansowo budowę magistratu.
Muzeum miejskie narodziło się z bezinteresownych działań lokalnych patriotów - miłośników ziemi lęborskiej. Od końca XIX w. gromadzili oni pamiątki związane z dziejami regionu, jego zabytkami i mieszkańcami. Część tych pamiątek eksponowana była na korytarzach nowego ratusza, zaś w 1925 r. w gmachu starostwa urządzono stałą wystawę. Z początku muzeum miało charakter społeczny i było prowadzone nieodpłatnie przez lokalnych społeczników. W 1945 r. część zbiorów uległa rozproszeniu. Resztę zgromadzono w kamienicy stojącej we wschodniej pierzei rynku (ul. Młynarska 14-15), gdzie muzeum mieści się do dziś. Kamienicę tą zbudowano w 1913 r. na miejscu rodzinnego domu Paula Nipkowa, jednego z najbardziej znanych obywateli Lęborka, naukowca i wynalazcy, uznawanego za „ojca telewizji”.
Po latach uzupełniania zbiorów placówka zgromadziła ich tak dużą ilość, że tylko ich część została wyeksponowana. W muzeum można więc zobaczyć ekspozycję materiałów archeologicznych, numizmaty, stare zdjęcia, grafiki i dokumenty, makiety historyczne, broń białą i palną, a także gabinet Paula Nipkowa, z ekspozycją dokumentującą rozwój telewizji. Poddasze kamienicy zajmuje nadto Galeria Strome Schody, w której organizowane są czasowe wystawy sztuki współczesnej.
Muzeum czynne jest od wt. do pt. w godz. 10.00-16.00 (latem do 17.00), w sb. do 15.00, a w nd. 9.00-14.00.
Mury obronne nadal osłaniają centrum od północy i zachodu a w bardzo wyszczerbionym kształcie także od wschodu. Umocnienia miejskie ufundowali w poł. XIV w. Krzyżacy. Z początku składały się z pojedynczego pasma ceglanych murów długości 1220 m, wzmocnionych 32 basztami łupinowymi i wieżami oraz fosy. W XVII w. miasto zabezpieczono zewnętrznym pierścieniem wałów obronnych. Fortyfikacje nie były zbyt potężne, gdyż Szwedzi dwukrotnie przełamywali je bez większego wysiłku. Pod koniec XIX w. część umocnień została rozebrana. Dziś najpełniej prezentuje się pasmo północne z zachowanymi trzema wieżami. Na skraju tkwi niska, czworoboczna wieża oficjalnie zajęta przez Naczelną Organizację Techniczną (NOT). Zaś na zapleczu fary stoi baszta Bluszczowa, u podstawy czworoboczna, wyżej oktagonalna oraz ruina czworobocznej wieży.
 Baszta Bluszczowa i mury obronne |
 Baszta narożna |
Kościół Najświętszej Maryi Panny wznosi się u północnych granic śródmieścia. Zbudowany w 1870 r. do ostatniej wojny służył ewangelikom, a później katolikom. Jego masywny korpus, mimo wielkości, nie jest podzielony na nawy. Od zachodu przylega doń strzelista wieża z rozetą i hełmem wiciowym, w której portal wkomponowano popiersie Chrystusa. Od wschodu korpus przedłuża wysokie prezbiterium. Wnętrze nieco zawężone bocznymi emporami wydaje się przestronne i puste, gdyż „giną” w nim elementy neogotyckiego wystroju. Na uwagę zasługują naścienne polichromie z 1958 r.
Wieża ciśnień d. Bismarcka została zbudowana w 1912 r. na południowym stoku Wzgórza Wolności dawniej noszącego miano Wzgórza Wisielców, ponieważ organizowano na nim kaźnie miejskich przestępców. Obiekt łączył funkcję wieży ciśnień, wieży widokowej i pomnika pamięci Żelaznego Kanclerza. Przypomina czworoboczny zameczek z owalną wieżyczką w narożu i jest dziś własnością miejskiego przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego.
